Borghi  -  De oude kleine dorpen in Noord Italie

Borghi - De oude kleine dorpen in Noord Italie

press to zoom
press to zoom
1/1

Het is niet zo eenvoudig een vertaling te vinden voor het begrip borgo (meervoud borghi). Als wij ons aan een vertaling zouden moeten wagen, zouden we het doen met burchtstadjes. Het Italiaanse woordenboek geeft als verklaring: groep huizen, grotendeels langs de hoofdstraat, groot dorp. Het Italiaans-Nederlandse woordenboek vertaalt het met: groot dorp, voorstad. Toch zijn veel borghi geen grote dorpen maar juist kleine steden. Bovendien heeft een borgo meer kenmerken. De centra die met de term borgo worden aangeduid hebben doorgaans de meeste van de volgende eigenschappen:

ze zijn van middeleeuwse oorsprong,
ze zijn ontstaan rond een kasteel,
ze zijn versterkt of versterkt geweest,
ze hebben een onregelmatig plattegrond,
ze vormen een architectonische eenheid,
ze hebben zich 'spontaan' ontwikkeld, dus zonder vooropgezet plan,
ze vormden tot de 20e eeuw een gesloten agrarische gemeenschap.

Na het uiteenvallen van het rijk van Karel de Grote en het verdwijnen van het Karolingische staatsapparaat in de 9e eeuw werd het kasteel het enige middel om zich te beschermen tegen de sterk toegenomen onveiligheid. Overal in Europa schoten dan ook de kastelen als paddestoelen uit de grond.
Natuurlijk bouwden de koning en zijn leenmannen - de leden van de hoge adel - hun kastelen (lees in dit verband de uitleg over het feodale stelsel).
Maar ook bisschoppen, ridders, ministerialen, kloostergemeenschappen, religieuze ridderorden en burgers konden versterkingen bouwen als zij daarvoor toestemming kregen van de koning of de paus (in de kerkelijke staat). In Italië werd van alles en nog wat versterkt.
Antieke bouwwerken zoals theaters en amfitheaters, stadspoorten en grafmonumenten werden tot burcht omgebouwd maar ook kerken, bruggen en boerderijen werden van dikke muren en kantelen voorzien.
Kastelen werden meestal gebouwd op plaatsen waar ze konden dienen om belangrijke handelsroutes en verkeersknooppunten te beheersen en kastelen speelden tevens een rol in de verdediging van een territorium. Talrijke kastelen vinden we bijvoorbeeld langs de randen van Alpen en Apennijnen, in de doorgaande dalen zoals die naar de Brennerpas, langs pelgrimsroutes zoal de beroemde via Francigena van Frankrijk naar Rome, aan de oevers van de meren en langs bevaarbare rivieren.

Wat maakt Borghi zo aantrekkelijk?
Borghi zijn overblijfselen uit de pre-industriële tijd, een tijd waarin het leven van de mens werd bepaald door de natuur en het ritme van de seizoenen. Maar ook door voortdurende dreiging van vijanden.
Deze geschiedenis is in veel borghi goed uit de gebouwen en kunstwerken af te lezen en dat is boeiend om te zien.
De stenen waarmee de huizen zijn gebouwd, komen uit de berg waar ze op staan, de stegen en straten volgen vloeiend de welvingen van het landschap. Buiten de muren beginnen meteen de tuinen, weiden, wijngaarden, akkers, beken en bossen, die ooit vrijwel alles leverden waar behoefte aan was.
Ieder had zijn plek, uiterst overzichtelijk.
De heren woonden in het kasteel dat boven de rest uitsteekt, of in een deftig Palazzo aan het centrale plein of in de hoofdstraat. De allerarmsten leefden ergens weggestopt aan de rand van het stadje, bij of zelfs tussen het vee dat buiten de muren ook niet veilig was.
Nu de sociale ongelijkheid, de slechte hygiënische omstandigheden, de armoede en de verstikkende sociale controle zijn verdwenen, rest een schilderachtig geheel, verkeersarm omdat het niet anders kan, op bijna natuurlijke wijze ontstaan vanuit de gemeenschap - en daarom zo menselijk.

De demografische ontwikkeling van de meest afgelegen borghi laat een duidelijke ontwikkeling zien: een geleidelijke groei tot het begin van de twintigste eeuw en daarna en spectaculaire bevolkingsafname, vooral in de jaren 20 en daarna in de jaren 50 en 60 van de twintigste eeuw. Santo Stefano da Sessanio, in het binnenland van de Abruzzen, verloor in de twintigste eeuw 92% van haar inwoners; maar ook Valstagna in de Veneto ging met 65% achteruit. Er waren in deze dorpen niet genoeg bestaansmogelijkheden meer en de mensen vertrokken naar Amerika, naar het noorden van Europa maar ook naar de grote steden in het noorden van Italië. En was het niet om te emigreren, dan verlieten de mensen de huisjes omdat ze oncomfortabel zijn, niet met de auto te bereiken en uiterst kwetsbaar bij aardbevingen omdat ze van breuksteen zijn gemaakt. Veel borghi staan dus grotendeels leeg en sommige helemaal. Het worden dan echte spookstadjes.

De laatste decennia begint het besef door te dringen dat de borghi een uniek cultureel erfgoed vormen dat ook toeristisch interessant is.

In veel borghi worden huisjes de laatste jaren gerenoveerd en geschikt gemaakt als vakantie- of weekendverblijf. De borghi worden zo gered maar verliezen daarmee hun oorspronkelijke functie en karakter.

De leukste en meest authentieke borghi zijn altijd bewoond gebleven, hebben de lokale tradities en folklore bewaard en bestaan van meer economische activiteiten dan alleen toeristische.
De verlaten borghi, waar de tijd tientallen jaren geleden is stilgezet en waar de natuur langzamerhand weer terrein wint, zijn niet veel minder interessant.